Marleen_Sahetapy_Fotografie_-_bare-69small

Grenzen stellen? Tuurlijk joh!!

Je bent met vrienden of collega’s op de vrijmibo en je vertelt over een situatie die je dwars zit. Al te gemakkelijk wordt er dan geroepen dat je je grenzen beter moet stellen. En dan knik je vaak dapper, neem je nog een slokje wijn en denk je van binnen: “maar hoe dan?”.

Af en toe word ik een beetje moe van al die ‘zelfhulpwoorden’ en het gemak waarmee deze gebruikt worden. Een tijdje terug schreef ik al iets over loslaten. Grenzen stellen hoort ook bij dit lijstje, in mijn beleving althans. Alsof je niet kunt worden overdonderd, je voelen alsof er misbruik van je wordt gemaakt of gewoonweg niet goed behandeld wordt, zolang jij je grenzen maar stelt. En dat wordt dan soms ook nog op zo’n manier tegen je gezegd dat je je nog slechter voelt dan je al deed. Waarmee, je raadt het al, jouw grenzen andermaal worden overschreden.

Het goed kunnen herkennen van je grenzen begint bij het goed leren kennen van jezelf. Jezelf toestaan om je ongemakkelijk te voelen, boos te worden of misschien wel verdrietig. Deze emoties geven je namelijk toegang tot de thema’s waar het bij jou om gaat. En welke overtuigingen spelen hierbij een rol? Wat vind jij eigenlijk van het stellen van grenzen? Vind je bijvoorbeeld eigenlijk dat je niet mag zeuren? Of dat je vooral dienstbaar moet zijn aan een ander? Een goede manier om hier achter te komen is je bewust te worden wat jouw mening is wanneer een ander afgrenzend verdrag vertoont. Welk oordeel heb jij hier dan over?

In feite is grenzen stellen jouw eigen belang boven dat van een ander stellen. En man, dat vinden we vaak moeilijk.

En hoeveel van dit oordeel komt uit jouw familiesysteem? Wat vinden de (vul maar in) Jansens, De Vriezen en De Grootjes van bijvoorbeeld ‘nee’ zeggen’? En hoe loyaal ben je hier aan? Hoeveel afwijzing ervaar je door voor jezelf te kiezen? Want dat is het stellen van grenzen in essentie. Je eigen belang boven dat van een ander stellen. Ik wil dat jij iets anders doet, laat en/of zegt enkel en alleen omdat ik er last van heb. Zonder sorry te zeggen, zonder allerlei verantwoording af te leggen. En man, wat vinden we dat vaak moeilijk. Vooral wanneer de ander dichtbij ons staat of we in een hiërarchisch ondergeschikte situatie zitten. Op zo’n moment ben je niet meer aan het werk in het taaksysteem (je werk) of in je eigen gezinssysteem. Je bent weer terug in je familiesysteem van herkomst. En daar gedraag je je vervolgens naar.

Wat ook nog een rol speelt is vanuit welk deel we acteren. Vanuit een volwassen, gezond deel is het namelijk vaak niet zo lastig. Kunnen we gewoon zeggen dat we iets niet willen en als onprettig of onhandig ervaren. En kunnen we bij het uiten van onze mening ook nog in contact blijven met de ander. Geen centje pijn! Problemen beginnen pas wanneer je, bewust of onbewust, consequenties gaat verbinden aan het stellen van die gewraakte grens. Consequenties die te maken hebben met afwijzing, uitsluiting en je niet goed genoeg voelen. Of wanneer je je zo overvraagd voelt dat je helemaal niet meer weet wat je moet doen. En je je op zo’n moment alleen maar klein en niet gezien voelt.

Problemen beginnen pas als je, bewust of onbewust, consequenties gaat verbinden aan het stellen van die gewraakte grens.

Wat het bij mij altijd goed deed was wanneer ik het al heel druk had en iemand die mij na stond een beroep op mij deed. Vanuit een onbewuste angst voor uitsluiting, durfde ik geen nee te zeggen. Dit kwam serieus niet eens in mij op. Dus deed ik wat mij gevraagd werd. En was ik intussen boos omdat iemand niet zag dat ik geen tijd had. Verdrietig omdat ik me niet gezien voelde. Hoe kon iemand nou niet zien dat ik helemaal geen ruimte had voor een klusje, bezoekje, telefoontje? Maar,……… ik zei niks en bleef hopen dat iemand voor mij zou gaan zorgen. Hoe duidelijk wil je het hebben?

In zo een situatie zit er duidelijk geen volwassene aan het roer, maar een gekwetst kind. Het je overvraagd, onmachtig en paniekerig voelen, zijn vaak goede signalen om deze situatie te kunnen herkennen. Wanneer dit lukt , is het moment aangebroken om niet in dat deel te blijven hangen, maar om er een volwassene bij te roepen. Je eigen volwassen deel wel te verstaan. En om vervolgens met dat volwassen deel te onderzoeken wat er nu feitelijk aan de hand is. Waar ben je bang voor? Wat geeft jou het gevoel machteloos te zijn? Afhankelijkheid te ervaren van een ander, de situatie?

Voel je je overvraagd, onmachtig of paniekerig, dan zit er een gekwetst kind aan het roer. Roep jouw volwassen deel erbij en onderzoek wat er werkelijk aan de hand is.

Dus de volgende keer wanneer iemand, quasi helpend, tegen je zegt dat je je grenzen beter moet stellen, zie het als een uitnodiging om op onderzoek uit te gaan. Onderzoek in welke situaties je niet langer in regie voelt. Welke emoties komen daarbij kijken? Wat vind je daar nu echt van? En wat gebeurt er wanneer je je volwassen ik erbij roept?

Hoe meer jij jezelf leert kennen, hoe groter jouw mogelijkheden om in regie te blijven. Om te kunnen gaan met al die dingen die om je heen gebeuren en waar je geen invloed op hebt. Een van die manier is inderdaad het stellen en bewaken van je grenzen. En dit werkt alleen wanneer je inzicht hebt in de redenen waarom je dit zo moeilijk vindt. Je angsten onder ogen zien over de consequenties die dit in jouw ogen met zich meedraagt. En dan is grenzen stellen geen loze kreet meer die tussen de Chardonnay en borrelhapjes naar je toe wordt geslingerd. Maar een proces dat jou gaat helpen om meer van je eigen autonomie terug te krijgen.

De volgende keer dat iemand tegen je zegt dat je je grenzen beter moet stellen, zie het dan als een uitnodiging om bij jezelf op onderzoek uit te gaan. Want hoe beter jij jezelf leert kennen, hoe groter jouw mogelijkheden zijn om de regie te houden.