Leiderschap vaste plek

Leiderschap; wil je alleen de puntmuts of kun je ook echt een kabouter zijn?

Op de een of andere manier ging in het in mijn omgeving deze week veel over leiderschap. Leiding geven aan anderen of aan je eigen leven. Geïnspireerd worden in je eigen leiderschap. Of juist helemaal niet. Ik was in gesprek met een klant die heel mooi de eigen schaduwkanten wist te koppelen aan de limieten van zijn eigen leiderschap. En dus ook in 1 keer inzicht had over de wijze waarop hij die limieten kon uitdagen. Ik was bij een meeting waarin leiders zich onvoldoende gehoord voelden om hun taak uit te oefenen. Onvoldoende autonomie ervoeren van hun eigen leiders. In een team dat veelal zelfsturend moest functioneren en worstelde met individuele problematieken hierbinnen.

Mede ingegeven door bovenstaande ervaringen, was ik op YouTube aan het zoeken naar filmpjes over leiderschap en stuitte daarin weer eens op Simon Sinek, bekend van de Why.Een paar jaar geleden heeft hij een boek geschreven; “Why leaders eat last”, waarover hij in diverse filmpjes vertelt. Kort gezegd betoogt hij dat de taak van de leider is om de rest veilig te houden. Zelf risico’s te nemen, ontberingen te ondergaan om in ruil hiervoor loyaliteit en wederdiensten te krijgen. Om zo met elkaar het doel van het samenwerkingsverband te bereiken. Uiteraard kun je hier van alles van vinden, maar wat ik los hiervan een interessant onderwerp vind, is de bijdrage van de leider.

Systemisch is de plek van de leider een dienende en tegelijkertijd een dragende. De leider dient het collectief, het grote geheel. En is tegelijkertijd de drager van de ordening binnen de groep. Als leider ben je als mens gelijkwaardig aan de leden, maar de posities zijn ongelijk. Je hebt een andere plek. Een essentiële vraag in leiderschap is dan ook: hoe dien ik het grote geheel vanuit wie ik ben als mens? En hoe houd ik de balans tussen het individuele en het collectieve belang? En nog moeilijker: hoe doen we dit als team wanneer we we worden geacht zelfsturend te zijn?

Een essentiële vraag in leiderschap is dan ook: hoe dien ik het grote geheel vanuit wie ik ben als mens?

In het leiderschap maak je steeds gebruik van een aantal basisbewegingen: verbinden, afbakenen en eren. Het verbinden vindt plaats in het bewaken van de samenhang, het afbakenen in het stellen van grenzen en het plaatsen van verantwoordelijkheden en het eren in het erkennen en aannemen van een ieders bijdrage. Belangrijk hierin is weer dat je uiteindelijke doel is om het voortbestaan van het collectief te waarborgen. Alle beslissingen die je neemt, hebben dat als onderligger.

Hiermee komen we weer op Simon Sinek die de plek van de leider als drager van het collectief verbeeldt in een verhaal rond een legerofficier die zijn mannen eerst laat eten en dan pas zelf aan de beurt is. Ook, of eigenlijk juist, wanneer er niet genoeg is voor iedereen. En dit, betoogt hij, maakt ook dat we zo collectief verontwaardigd en boos worden wanneer iemand misbruik maakt van zijn of haar bijzondere positie. Zoals in het geval van de CEO van de ING een tijdje terug. Wanneer iemand niet het collectieve maar het eigen belang voorop stelt. En hiermee geen van de bovenstaande basisbewegingen in acht neemt.

Leiderschap is vaak een plek waarop je voordelen geniet. Al was het alleen maar doordat er vaak een hoger salaris aan vastzit. Maar deze voordelen gaan gepaard met verantwoordelijkheden. Een verplichting om zorg te dragen voor het collectief. Deze bijzondere plek vraagt om een bijzondere bijdrage.

Een zeer gewaardeerd ex-collega van mij zei hierover: “Sommige mensen willen wel de puntmuts, maar willen geen kabouter zijn”. Met deze illustere woorden zou ik ook graag willen afsluiten. Voor jou wanneer je zelf een leidinggevende functie ambieert. Voor recruiters die kandidaten interviewen. En voor jou wanneer je al manager bent. Kun en durf jij echt een kabouter te zijn?

Leiderschap is vaak een plek waarop je voordelen geniet. Die voordelen gaan gepaard met verantwoordelijkheden. En een verplichting om zorg te dragen voor het collectief. Een plek die vraagt om een bijzondere bijdrage.